Cara Mengerjakan Umrah: Panduan Rukun Dan Urutan Ibadah

Cara mengerjakan Umrah lebih mudah difahami apabila kita memisahkan rukun ibadah, perkara wajib, dan persediaan perjalanan. Dalam panduan mazhab Syafie yang lazim digunakan oleh jemaah Malaysia, terdapat lima rukun Umrah: niat ihram, tawaf, saie, bercukur atau bergunting, dan tertib.

Artikel ini memberi gambaran mengikut urutan untuk tujuan ulang kaji, termasuk perkara yang berbeza bagi jemaah wanita. Ia bukan pengganti kursus ibadah atau bimbingan mutawwif, khususnya jika berlaku haid, uzur, keraguan tentang sah tawaf atau pelanggaran larangan ihram.

Menurut Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, rukun Umrah terdiri daripada ihram, tawaf, saie, bercukur atau bergunting, dan tertib. Rukun ialah komponen asas yang perlu disempurnakan; ia tidak boleh dipandang sekadar sebagai aktiviti pilihan dalam pakej perjalanan.

Miqat ialah had yang ditetapkan untuk memulakan ihram bagi mereka yang menuju ke Makkah untuk menunaikan ibadah. Lokasi yang berkaitan bergantung pada perjalanan — contohnya sama ada penerbangan terus ke Jeddah atau singgah di Madinah terlebih dahulu.

Sebelum sampai ke miqat, sediakan pakaian, keperluan bersuci dan panduan niat. Jemaah yang menaiki pesawat perlu memberi perhatian kepada pengumuman mutawwif tentang masa berniat. Jangan membuat andaian lokasi miqat untuk semua laluan.

Selepas berniat, seseorang berada dalam keadaan ihram dan perlu menjaga larangannya. Rujuk panduan pakaian ihram wanita untuk penjelasan khusus jemaah wanita.

Tawaf Umrah dilakukan dengan mengelilingi Kaabah sebanyak tujuh pusingan mengikut syarat-syarat tawaf. Antara perkara utama yang perlu difahami ialah titik permulaan, arah pusingan, keadaan bersuci, dan perkara yang mungkin menjejaskan kesahihan tawaf.

Jangan jadikan kepadatan orang sebagai alasan untuk menolak atau membahayakan jemaah lain. Ruang untuk mendekati sesuatu tempat bukan ukuran kesempurnaan ibadah. Jika keadaan sesak atau ahli kumpulan berpisah, ikut langkah keselamatan yang diberikan pembimbing.

Saie dilaksanakan sebanyak tujuh perjalanan: Safa ke Marwah dikira satu, Marwah ke Safa dikira dua, sehingga perjalanan ketujuh berakhir di Marwah. Ini antara perkara yang kerap mengelirukan orang yang pertama kali pergi. Keseluruhan saie ialah kira-kira 3.2 kilometer berjalan, jadi pakai kasut yang sudah biasa dipakai.

Jangan kira pergi-balik sebagai satu perjalanan. Simpan tanda kiraan yang mudah, dan jika terlupa atau teragak-agak, tanya mutawwif sebelum meneruskan dengan andaian sendiri. Rujukan penerangan kiraan terdapat pada Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan.

Selepas saie, sempurnakan rukun bercukur atau bergunting mengikut kaedah yang diajar. Jemaah lelaki dan wanita mempunyai panduan yang berbeza; cara bagi wanita diterangkan dalam bahagian seterusnya. Jangan terus menganggap semua larangan ihram tamat hanya kerana sudah sampai ke hotel; pastikan ibadah dan tahallul benar-benar selesai.

Tertib bermaksud menyempurnakan rukun mengikut susunan yang ditetapkan. Selepas selesai, semak dengan pembimbing jika ada perkara yang tidak pasti. Jangan mengubah atau menambah amalan ritual hanya kerana terlihat video ringkas yang tidak menerangkan konteks fiqh.

Rukun dan urutan Umrah sama bagi lelaki dan wanita. Yang berbeza ialah beberapa perkara tentang pakaian dan cara melaksanakan sebahagian amalan:

• Pakaian ihram: wanita tidak memakai dua helai kain ihram seperti lelaki. Pakaian biasa yang menutup aurat, longgar dan tidak jarang sudah memadai, dan tidak semestinya putih. Ketika berihram, wanita tidak memakai niqab yang menutup muka dan tidak memakai sarung tangan. Penerangan penuh ada dalam Pakaian Ihram Wanita dan Larangan Ihram Wanita.
• Tiada raml dan idtiba': raml (berjalan cepat dengan langkah pendek pada tiga pusingan pertama tawaf) dan idtiba' (mendedahkan bahu kanan) hanya untuk lelaki. Wanita bertawaf dengan berjalan seperti biasa dan kekal menutup aurat.
• Saie: lelaki digalakkan berjalan cepat di antara dua tanda lampu hijau. Wanita berjalan seperti biasa sepanjang saie.
• Haid dan tawaf: wanita yang haid boleh berniat ihram di miqat, tetapi tidak boleh bertawaf sehingga suci. Saie dilakukan selepas tawaf, jadi kedua-duanya menunggu. Maklumkan mutawwif awal supaya jadual boleh disusun semula; langkah praktikal ada dalam Tips Umrah Wanita.
• Bergunting, bukan bercukur: wanita tidak mencukur kepala. Memadai memotong sedikit hujung rambut; dalam mazhab Syafie, sekurang-kurangnya tiga helai. Lakukan di tempat tertutup, seperti bilik hotel atau bersama mahram, supaya aurat kekal terjaga.

Untuk keadaan khusus seperti haid yang berpanjangan, istihadah atau uzur, rujuk ustazah atau mutawwif yang bertauliah, atau panduan rasmi Tabung Haji dan JAKIM.

Walaupun langkah Umrah mudah disenaraikan, beberapa kesilapan biasanya berpunca daripada salah faham tentang urutan dan bilangan:

• Tawaf tujuh pusingan: jangan tersalah kira pergerakan mengelilingi Kaabah. Jika ragu tentang bilangan, rujuk pembimbing dengan segera untuk mendapatkan panduan yang sesuai.
• Saie tujuh perjalanan: Safa ke Marwah dikira satu perjalanan; kembali dari Marwah ke Safa ialah perjalanan kedua. Perjalanan ketujuh tamat di Marwah.
• Miqat: niat bukan sesuatu yang boleh ditangguhkan sehingga sampai ke hotel mengikut pilihan sendiri.
• Tahallul: bercukur atau bergunting diletakkan pada fasa yang ditetapkan selepas menyempurnakan rukun sebelumnya.

Kesilapan lain yang lazim berlaku pada perjalanan pertama, dari beg yang terlalu berat hingga jadual yang terlalu padat, dihuraikan dalam Kesilapan Umrah Pertama Kali.

Perkongsian ini ialah pengenalan dan bukan panduan fatwa bagi kes khusus.

Rukun menentukan kesempurnaan asas pelaksanaan Umrah. Perkara wajib berkaitan tuntutan tertentu seperti berniat di miqat dan memelihara larangan ihram. Implikasi apabila tertinggal atau melanggar salah satunya tidak semestinya sama. Isu dam, penggantian dan ibadah yang belum selesai memerlukan nasihat pembimbing agama yang berkelayakan.

Mulakan ulang kaji 2–4 minggu sebelum berangkat, bukan pada malam terakhir. Tuliskan urutan lima rukun pada sekeping kad, baca semula selepas kelas, dan minta pembimbing tunjukkan simulasi tawaf serta saie. Sediakan kasut yang sudah selesa, air dan ubat peribadi mengikut nasihat doktor, serta nombor rombongan dalam telefon.

Untuk dokumen, vaksin dan jadual sebelum berangkat, baca Umrah Pertama Kali: Persediaan Sebelum Berangkat. Untuk barang yang perlu dibawa, semak Checklist Barang Umrah Wanita.

Panduan rukun dirujuk daripada Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan. Untuk urusan perjalanan, semak Nusuk Umrah dan makluman semasa agensi berlesen. Artikel ini disediakan sebagai panduan umum oleh Mardina Safiyya® dan bukan pandangan hukum rasmi.

Untuk pakaian ibadah yang mudah dibawa, lihat koleksi Umrah & Haji.